Aşı sonrası ne beklemeliyim?

Aşı sonrası ortaya çıkan hafif tepkiler, ebeveynleri en çok tedirgin eden konulardan biridir. Oysa bu tepkilerin çoğu istenmeyen bir yan etki değil, beklenen bir yanıttır: bağışıklık sisteminizin aşıyı tanıdığını ve çalışmaya başladığını gösterirler.

Bu yazı hangi tepkinin beklenen, hangisinin değerlendirilmesi gereken olduğunu ayırmanıza yardımcı olmak için yazıldı.

Aşı takvimi hakkında: Türkiye’de çocukluk çağı aşıları Sağlık Bakanlığı tarafından ücretsiz uygulanır ve takvim zaman zaman güncellenir. Güncel takvim için aile hekiminize danışın veya Sağlık Bakanlığı’nın yayınladığı son takvimi esas alın.

Beklenen tepkiler

Aşı yerinde: kızarıklık, hafif şişlik, dokunmakla ağrı ve hassasiyet. Genellikle 1-2 gün içinde geriler.

Genel belirtiler: 38-39 °C civarında ateş, huzursuzluk, iştahsızlık, normalden fazla uyuma veya tersine daha zor uyuma, hafif halsizlik.

Bu belirtiler çoğu aşıdan sonra ilk 24-48 saat içinde ortaya çıkar ve kendiliğinden geçer.

İki özel durum

KKK (kızamık-kızamıkçık-kabakulak) aşısı canlı zayıflatılmış bir aşıdır ve tepkisi gecikmeli gelir: ateş ve hafif döküntü genellikle aşıdan 5-12 gün sonra ortaya çıkabilir. Aşıdan bir hafta sonra ateşlenen çocuğun bunu aşıyla ilişkilendirmemesi yaygın bir karışıklıktır. Bu döküntü bulaşıcı değildir.

BCG (verem) aşısı uygulandığı yerde haftalar süren bir seyir izler: önce küçük bir kabartı, sonra yaralaşma, ardından kabuklanma ve iyileşerek iz bırakma. Bu normaldir. Yaraya pansuman yapmayın, kabuğu koparmayın, üzerine bir şey sürmeyin — açık bırakıp temiz tutmak yeterlidir.

Evde ne yapabilirsiniz?

• Aşı yerine soğuk uygulama: temiz bir bez içine sarılmış soğuk kompres, birkaç dakikalık aralarla. Buzu doğrudan cilde koymayın.
• Bol sıvı verin, ince giydirin.
• Ağrı ve ateş belirginse parasetamol verilebilir. Doz çocuğunuzun kilosuna göre hesaplanır — hekiminizin veya eczacınızın belirttiği miktarı kullanın.
• Emzirmeye ve normal beslenmeye devam edin. Emzirme aşı sırasındaki ağrıyı da azaltır.
• Kolu veya bacağı normal şekilde hareket ettirmesi iyidir; hareketsiz bırakmayın.

Kaçınılması gerekenler:

• Aspirin (asetilsalisilik asit) çocuklara verilmez.
• Aşı yerine masaj yapmayın, ovmayın, sıcak uygulamayın.
• Alkolle, kolonyayla veya sirkeli bezle silmeyin.
• Aşı yerini pansumanla kapatmaya gerek yoktur.

Aşıdan önce ateş düşürücü vermeli mi?

Hayır — rutin olarak önerilmez. Aşı öncesi koruyucu amaçlı parasetamol vermenin bazı aşılarda bağışıklık yanıtını bir miktar azaltabildiğine dair veriler vardır. İlaç, belirti ortaya çıktıktan sonra ve çocuğu rahatlatmak için verilir.

Bu konuda hekiminizin çocuğunuza özel bir önerisi varsa (örneğin daha önce ateşli havale geçirmişse) ona uyun.

Sık karşılaşılan endişeler

“Çocuğum hafif hasta, aşıyı erteleyelim mi?” Hafif üst solunum yolu enfeksiyonu, hafif ishal veya düşük ateş aşıya engel değildir. Aşıyı ertelemek koruma penceresini gereksiz yere geciktirir. Belirgin ateşli ve genel durumu bozuk bir hastalıkta ise erteleme uygun olabilir — hekiminiz karar verecektir.

“Aynı gün birden fazla aşı yapılması bağışıklığı zorlar mı?” Hayır. Bebeklerin bağışıklık sistemi günlük yaşamda çok daha fazla sayıda antijenle karşılaşır. Aynı seansta birden fazla aşı yapılması güvenlidir ve takvimin tamamlanmasını kolaylaştırır.

“Antibiyotik kullanıyor, aşı olabilir mi?” Genellikle evet. Antibiyotik kullanımı çoğu aşı için engel değildir.

“Alerjik reaksiyon riski nedir?” Ciddi alerjik reaksiyon (anafilaksi) çok nadirdir — milyonda birkaç doz düzeyinde. Bu nedenle aşı sonrası sağlık kuruluşunda 15-30 dakika beklemeniz istenir; nadir de olsa bu durum orada güvenle yönetilir.

Bildirim önemlidir

Beklenmedik veya şiddetli bir tepki gözlerseniz, geçtikten sonra bile hekiminize bildirin. Aşı sonrası istenmeyen etkiler ulusal düzeyde izlenir; bildiriminiz sistemin güvenlik takibine katkı sağlar.